Romowie mieszkają w znacznym rozproszeniu na terenie całego kraju w bliskości z Polakami, co wpływać może na stan świadomości członków obu społeczności, wchodzących na pogranicza myślowe i będących jednocześnie świadomymi swej odrębności kulturowej. Właśnie do różnic wobec grup zewnętrznych i do stosunków jednostki z jej grupą własną odnoszone jest przede wszystkim pojęcie tożsamości. Dzieli ono świat jednostki na swoich i obcych.

Pierwsze skojarzenia wywołane przez hasło „Romowie”?
Kwieciste chusty, długie, kolorowe spódnice, radosna muzyka, wróżenie z kart lub z ręki, matka otoczona gromadką dzieci, prosząca przechodniów o pieniądze. Takich obrazów, mocno tkwiących w naszych głowach, można by przytoczyć jeszcze kilka, równocześnie zadając pytanie o ich prawdziwość.

Co możemy powiedzieć o Cyganach, czy nasza wiedza wykracza poza stereotypy, które funkcjonują w naszym społeczeństwie? Czy czujemy do Romów niechęć, czy może z duchem politycznej poprawności szanujemy ich zwyczaje, tak naprawdę ich nie znając? Niniejsze opracowanie ma przybliżyć problematykę cygańską, bez próby kreowania jakichkolwiek postaw w stosunku do członków tej zbiorowości.

Do napisania tego artykułu skłania już kilkunastoletnia działalność ruchu Hnutí R (R-Movement) w Czechach. Nie jest on bliżej znany w naszym kraju, jego aktywność nie pozostaje jednak bez znaczenia dla działań podejmowanych na rzecz społeczności romskiej w Czechach, na Słowacji i w innych państwach Europy. Promieniowanie organizacji na inne kraje polega na przekazywaniu doświadczeń nauczycieli, teoretyków i praktyków, specjalistów wielu dziedzin nauki.

Negatywny wizerunek Cyganów funkcjonuje od lat w świadomości naszego społeczeństwa. Objawia się on w opowieściach o kradnących, czy oszukujących Romach, ale coraz częściej także w aktach agresji i przemocy skierowanej przeciwko członkom tej zbiorowości. Istniejące w Polsce nacjonalistyczne ugrupowania incydentalnie posługują się przesiąkniętymi nienawiścią hasłami wymierzonymi w Romów. Jeżeli takie zdania się pojawiają, skierowane są zazwyczaj do emigrantów cygańskich z Rumunii i innych krajów Europy Środkowo – Wschodniej.

Artykuł ten ma jedynie przypomnieć najważniejsze wydarzenia z historii najnowszej dziejów romskich w naszym kraju. Stanowi opis sytuacji w jakiej znaleźli się Romowie w PRL-u, a także opowiada o wydarzeniach okresu transformacji, których bohaterami byli członkowie tej społeczności. Praca pozbawiona jest ocen i ma na celu przybliżenie pewnych wydarzeń, pozostawiając miejsce na refleksję nad nimi czytelnikowi.

Cyganie-Romowie pochodzą z terenów Indii. Wcześniej dominował pogląd o ich egipskim pochodzeniu, popularne były też podania o genezie dotyczącej biblijnych plemion, mieszkańców Atlantydy, zbiorowości zamieszkujących Afrykę, Celtów, a nawet sugerujące, iż są oni zbieraniną wyjętych spod prawa wyrzutków społeczeństwa, którzy dla celów przestępczych stworzyli swój własny żargon.

CYGANIE, nazwa własna Roma, lud częściowo osiadły, częściowo koczowniczy, zamieszkujący całą Europę (gł. skupiska: Rumunia, Węgry, Słowacja), Azję, Amerykę Pn. i Pd., Australię; liczebność w zależności od źródła 2÷5 mln; mówią wieloma dialektami, z których składa się język cygański; Cyganie nie mają własnej religii, przyjmują religię dominującą w kraju ich pobytu; żyją w izolacji kulturowej i społ., podporządkowując się własnym prawom i tradycji. Pierwotną ojczyzną Cygan były Indie. W VIII÷X w. wyruszyli poza Płw. Indyjski.

Zjawisko karnawalizacji kultury od lat interesuje przedstawicieli nauk społecznych, a swego szczególnego wymiaru nabiera jako kategoria służąca do opisu charakteru i sytuacji, w jakiej znajduje się współczesna kultura. Zagadnienia teoretyczne dotyczące pojęcia karnawalizacji i zabawy pozostawiam tu bez omówienia, ponieważ zostały one szeroko opisane w innych artykułach tego tomu.