Situation of Roma Minority in Czech, Hungary, Poland i Slovakia

· Romowie/Cyganie – Czechy, Węgry, Polska, Słowacja

· Romowie/Cyganie – sytuacja społeczna, ekonomiczna, historia, kultura, integracja społeczna, praca socjalna

· Edukacja Romów w krajach Grupy Wyszehradzkiej, propozycje pozytywnych rozwiązań

Romowie są jedną z najlicznieszych grup mniejszościowych w Europie Środkowej, jednocześnie chyba najmniej znaną społecznością dla mieszkańców czterech krajów wyszehradzkich (Czech, Polski, Słowacji i Węgier). Wobec tego, a także w związku z wciąż niekorzystną sytuacją Romów w wymienionych wyżej krajach istotne jest poznanie Romów umożliwiające zrozumienie ich obecnej kondycji ekonomicznej, społecznej, kulturowej, edukacyjnej, a także odniesienie do ich historii. Rozważania zawarte w tekstach tej pracy obejmują swoim zasięgiem wymienione wyżej kraje Grupy Wyszehradzkiej. Problematyka prezentowana w opracowaniu dotyczy sytuacji ekonomicznej, społecznej i edukacyjnej Romów, a także ich kultury i historii. Praca, ktorą oddajemy w ręce czytelnika jest wynikiem badań naukowców oraz osób pracujących z/dla Romów w Czechach, Polsce, Słowacji i na Węgrzech. Autorzy prezentowanych tekstów są reprezentantami różnych dziedzin nauki i środowisk akademickich, a także organizacji społecznych, stąd interdyscyplinarny charakter publikacji. Realizowane przez Fundację Integracji Społecznej Prom przy wsparciu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji RP seminaria/wyjazdy studyjne (Kraków 2005; Praga 2007; Nitra/Bratysława 2008, Budapeszt 2009) umożliwiły nawiązanie kontaktów, współpracę i wymianę doświadczeń dla osób zaangażowanych w działania na rzecz społeczności romskiej. Projekt Polish–Czech-Slovakian meeting of institutions and organisations working with the Gypsy/Roma minority, został zrealizowany przy pomocy programu Small Grants International Visegrad Fund. Konsekwencją współpracy międzynarodowej była publikacja książki Situation of Roma Minority in Czech, Poland and Slovakia, pod redakcją Jaroslava Balvina i Łukasza Kwadransa. Realizacja tego przedsięwzięcia możliwa była dzięki grantowi International Visegrad Fund i dofinansowaniu MSWiA. Publikacja, którą dziś oddajemy w Państwa ręce nie jest tomem pokonferencyjnym, tylko recenzowaną pracą zbiorową autorów zajmujących się problematyką romską pod redakcją naukową.

W związku z powyższym powstała również potrzeba kontynuacji i rozszerzenia podejmowanej problematyki o sytuację Romów na Węgrzech oraz prace autorów prowadzących interesujące badania w pozostałych krajach wyszehradzkich. Pozwala to na udokumentowanie podejmowanych studiów, co może posłużyć wymianie doświadczeń i stać się przyczynkiem do prowadzenia badań międzynarodowych, czy prac porównawczych. Wszystko to ma w zamyśle autorów doprowadzić do poprawy sytuacji ekonomicznej, społecznej i edukacyjnej Romów w Czechach, Polsce, Słowacji i na Węgrzech. Celem tej publikacji jest również przedstawienie informacji o Romach nie podejmując prób kreowania jakichkolwiek postaw w stosunku do osób należących do tej mniejszości etnicznej. Pomimo coraz większej liczby opracowań dotyczących mniejszości romskiej, wiedza Czechów, Polaków, Słowaków i Węgrów na jej temat jest wciąż niewystarczająca do przełamania stereotypów i uprzedzeń.

Prace zawarte w prezentowanym tomie stanowią zarówno uogólnione refleksje dotyczące sytuacji Romów w krajach wyszehradzkich, jak również szczegółowe studia prowadzone przez poszczególnych autorów. Zebrane tu prace redaktorzy podzielili na dwie zasadnicze części i dodatkowy załącznik. Pierwszy rozdział mieści teksty dotyczące sytuacji ekonomicznej, społecznej, kultury i historii Romów w krajach wyszehradzkich. Czytelnik znajdzie tam opracowania z zakresu sytuacji ekonomicznej Romów, integracji społecznej na przykładzie Wrocławia i Kakuca, analizy prasy pod kątem informacji o Romach, autorskie rozwiązania z zakresu pracy socjalnej i pomocy społecznej, opis motywów cygańskich w literaturze i muzyce, a także prezentację muzeum z ekspozycją dotyczącą Cyganów/Romów oraz tekst historyczny o działalności jednego z pierwszych stowarzyszeń romskich w Polsce. Druga część książki, którą oddajemy w Państwa ręce dotyczy edukacji Romów. Teksty zawarte w tym rozdziale to zarówno uogólnione refleksje na temat możliwości poprawy sytuacji edukacyjnej Romów, analizy programów rządowych w tym zakresie, a także autorskie propozycje metodyczne do pracy z uczniem romskim. W tomie zamieściliśmy również dodatkowo teksty autorów spoza krajów wyszehradzkich dotyczące kompetencji językowych Romów, ich sytuacji w Niemczech, projektu Romarising. W tym dodatkowym załączniku znalazły się także informacje o autorach, opis działalności Fundacji Integracji Społecznej Prom oraz International Visegrad Fund.

Autorzy z Czech, Polski, Słowacji i Węgier wzbogacili ten tom swoimi tekstami, za co im serdecznie dziękujemy. Słowa wdzięczności należą się również przyjaciołom z Fundacji Integracji Społecznej Prom, International Visegrad Fund oraz Uniwersytetu Konstantyna Filozofa w Nitrze, Uniwersytetu w Czeskich Budziejowicach. Podczas wielu spotkań, dyskusji, wspólnej pracy zdobywamy dodatkowe doświadczenie, zapał, wiedzę i motywację do naszej działalności. Szczególnie dziękujemy za wnikliwe recenzje, których dokonali Doc. PhDr. Lenka Haburajová-Ilavská i prof. dr hab. Jakub Tyszkiewicz. Cenne uwagi recenzentów redaktorzy starali się uwzględnić. Bez życzliwości wielu osób zaangażowanych w sprawy romskie nie byłoby możliwe opublikowanie tej książki. Dziękujemy również Romom za inspirację i wsparcie.

Oddając to opracowanie w Państwa ręce mamy nadzieję, że podobnie jak pierwsza nasza książka, zostanie ono również przyjęte z życzliwością i zainteresowaniem.