Laszló Andor, komisarz UE ds. wyłączenia społecznego
POLSKA Gazeta Wrocławska
Wrocław 29/30-10-11 DZ. / Nr 253
Laszló Andor, komisarz UE ds. wyłączenia społecznego
Czemu Romowie budzą poczucie zagrożenia?
W całej Europie Romowie rzadko cieszą się sympatią ogółu społeczeństwa, a często doświadczają instynktownej wrogości. Jak można temu zaradzić?
Europa, jako kolebka Oświecenia, wniosła ogromny wkład w ludzką cywilizację. Dziś jest ona światowym liderem w zakresie wspierania demokracji i praw człowieka. Europa ma jednak także ciemną stronę zakorzenioną w wiekach konkurencji, nierówności, prześladowań i wojny. Unia Europejska została założona w następstwie najkrwawszego konfliktu w dziejach świata i w ciągu ponad pięćdziesięciu lat dążyła do zbudowania przestrzeni pokoju, solidarności społecznej i poszanowania różnorodności kulturowej w celu wyjścia poza dawne konflikty i zagwarantowania wolności i szans dla wszystkich jej obywateli. Z powodu najpoważniejszego od dziesięcioleci kryzysu gospodarczego, z którym zmaga się Europa, nieuniknione jest nasilenie się napięć społecznych, które powodują uwidocznienie się niektórych mrocznych aspektów europejskiej natury. Jednym z jego przejawów jest narastanie poczucia zagrożenia i konfliktów wokół mniejszości romskich. Na Węgrzech mobilizacja paramilitarnych grup protestujących przeciwko „cygańskiej przestępczości" oraz seria morderstw na tle rasistowskim pomogły wejść do Parlamentu skrajnie prawicowej partii Job-bik, która uzyskała prawie 17 proc. głosów. W sierpniu tego roku doszło do gwałtownych starć w Republice Czeskiej pomiędzy Romami a osobami nienależącymi do społeczności romskiej. Ostatnio agresywne demonstracje skierowane przeciwko Romom miały miejsce w Bułgarii w czasie prezydenckiej kampanii wyborczej. Dlaczego do tego dochodzi, dlaczego Romowie budzą poczucie zagrożenia i są przedmiotem wrogości? Nie możemy zapominać o dziedzictwie naszej przeszłości. Romowie od stuleci byli częścią europejskich społeczeństw, częścią często marginalizowaną i niezrozumianą. W czasie drugiej wojny światowej dziesiątki tysięcy Romów były prześladowane, internowane lub mordowane przez nazistów i ich sprzymierzeńców. Obecnie w całej Europie Romowie rzadko cieszą się sympatią ogółu społeczeństwa, a często doświadczają niemal instynktownej wrogości. Gdy spoglądamy na nasz stosunek do społeczności, z którymi od tak dawna po sąsiedzku współżyjemy, ale które rzadko traktujemy. Sytuacja Romów w Europie jest źródłem wstydu dla całego kontynentu jako sobie równe, wydaje się, że europejska dusza ma w sobie jakąś skazę. Mamy zarówno moralny, jak i intelektualny obowiązek stawienia czoła mrocznej stronie naszej historii i kultury. Pojawienie się intelektualistów i działaczy romskich oznacza, że Europa rozpoczęła już proces zmiany spojrzenia na społeczność Romów oraz na jej miejsce w społeczeństwie. Komisja jest regularnie krytykowana przez media, które twierdzą, że można zrobić więcej dla ludności romskiej w Europie. Przypomina nam się także, że Komisja nie powinna tolerować niektórych działań władz krajowych i regionalnych. Uprawnienia, którymi dysponuje Komisja jako „strażnik" Traktatu, są naturalnie ściśle regulowane przez obowiązujące traktaty. Rozumiemy jednak, że sytuacja Romów znalazła się w centrum uwagi i jest źródłem wstydu dla całej Europy. UE udostępniła państwom członkowskim szereg instrumentów prawnych, politycznych i finansowych służących poprawie różnych aspektów sytuacji Romów. Musimy zlikwidować przepaść, jaka istnieje między sytuacją Romów, znacznie mniej korzystną w zakresie dostępu do edukacji, zatrudnienia, opieki zdrowotnej i mieszkań, a sytuacją reszty społeczeństwa. Jest to wspólna odpowiedzialność wszystkich Europejczyków, także samych Romów, społeczeństwa obywatelskiego, władz krajowych, regionalnych i lokalnych oraz UE. W 2010 r. Komisja Europejska powołała grupę zadaniową ds. Romów w celu oceny skuteczności wykorzystywania przez wszystkie państwa członkowskie krajowych i unijnych środków finansowych. Grupa ta stwierdziła, że państwa członkowskie nie wykorzystywały skutecznie UE w celu wspierania integracji ekonomicznej i społecznej swoich romskich obywateli. Dnia 5 kwietnia 2011 r. Komisja przyjęła unijne ramy dla krajowych strategii integracji Romów, w których wyraźnie określono ogólne unijne cele poprawy sytuacji Romów w zakresie edukacji, zatrudnienia, zdrowia i warunków mieszkaniowych. Do końca bieżącego roku każde państwo członkowskie przedstawi Komisji swoją krajową strategię integracji Romów. W ramach Europejskiej Platformy Romów umożliwia się poprawę jakości strategii i zachęca krajowe organizacje pozarządowe (w tym organizacje romskie) do przedstawiania alternatywnych sprawozdań. Nowa wieloletnia perspektywa finansowa zapewnia więcej możliwości integracji osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, w tym także Romów, poprzez restrukturyzację funduszy na rzecz integracji społecznej. Komisja rozumie powagę sytuacji, w której upolityczniona wrogość skierowana przeciwko Romom narasta w całej Europie. Jest ważniejsze niż kiedykolwiek, by państwa członkowskie UE w pełni zaangażowały się w europejską strategię ramową w sprawie Romów oraz w jak najlepszy sposób wykorzystywały dostępne narzędzia i zasoby w celu zmniejszenia nierówności i umożliwienia Europie przezwyciężenia mrocznej spuścizny przeszłości.
