Jak Ivana Rapkova z Romami wojuje
Gazeta Wyborcza
Warszawa 31-08-2009 DZ. / Nr 203
Jak Ivana Rapkova z Romami wojuje
Antyromska burmistrz Chomutova stała się największą w ostatnich miesiącach gwiazdą czeskiej polityki.
O Chomutovie słyszał już chyba każdy Czech, choć zbyt wielu turystów tam nigdy nie docierało i nie dociera. Pięćdziesięciotysięczne miasteczko ma wprawdzie piękne średniowieczne centrum, ale leży na północy kraju, w rejonie w dużym stopniu zniszczonym przez olbrzymie kopalnie węgla brunatnego i powojenne wygnania Niemców sudeckich. Chomutov stał się sławny za sprawą 40-letniej pani burmistrz Ivany Rapkovej, nowej gwiazdy Obywatelskiej Partii Demokratycznej ODS i dziś z pewnością najbardziej znanego polityka w całej Republice Czeskiej. Sławę zyskała w lutym, gdy wypowiedziała ostrą wojnę „nieprzytosowującym się obywatelom". W ten sposób w Czechach określa się ludzi, którzy znaleźli się na marginesie społeczeństwa, bezdomnych, uliczne prostytutki, a przede wszystkim setki tysięcy Romów tworzących znaczną większość najbiedniejszych obywateli Czech. Osiedla na obrzeżach Chomutova, tak samo jak osiedla w innych mało atrakcyjnych miastach północnych Czech, stały się miejscem skupisk Romów. Na północy kraju powstają społeczne getta charakteryzujące się olbrzymim bezrobociem i wysoką przestępczością. I w przeważającej większości są to getta romskie. W wojnie przeciwko „nieprzystosowującym się obywatelom" burmistrz Rapkova porusza się na granicy prawa, czasem ją przekraczając. W lutym wynajęci przez urząd miasta egzekutorzy sądowi rozpoczęli konfiskatę świadczeń społecznych wypłacanych bezrobotnym Romom. Robili to bezpośrednio w urzędzie, w dniu wypłat. Odebrane Romom pieniądze zostały przeznaczone na spłatę zaległych czynszów łub różnych grzywien i mandatów składających się na dług chomutovskich Romów wobec urzędu miasta. Rodziny, którym skonfiskowano pieniądze, często zostały bez środków do życia Minister ds. praw człowieka Michael Kocab określił działania Rapkovej jako nieludzkie i łamiące prawo. Sąd przyznał rację ministrowi - Chomutov musiał zaprzestać konfiskaty świadczeń oraz oddać Romom pieniądze. To jednak nie przeszkodziło Rapkovej zostać nową gwiazdą partii ODS. Burmistrz została jednym z liderów partyjnej listy wyborczej. A to po październikowych wyborach gwarantuje jej pewne miejsce w parlamencie. Teraz, w trakcie kampanii, Rapkova rozpoczęła nowe polowanie na chomutovskich Romów. Urząd miasta najął kilku nowych urzędników, ale przypominają oni raczej dyskotekowych bramkarzy lub ochroniarzy. Ich zadaniem jest dosłownie ściganie po całym mieście tych, którzy mają zaległości w opłatach lub niezapłacone kary. Urzędnicy-ochroniarze wdzierają się więc do mieszkań dłużników, konfiskują ich rzeczy lub pieniądze bezpośrednio na ulicy bądź w miejscu pracy. Trójce osiłków towarzyszy zawsze dwóch strażników miejskich. Ekipie telewizyjnej udało się nagrać, jak w zamian za niewielki dług w wysokości tysiąca koron urzędnicy zabierają rzeczy warte wielokrotnie więcej. Przeciwko działaniom bojówek Rapkovej protestuje już czeski rzecznik praw obywatelskich. Jak dotąd Rapkova zbytnio nie przejmuje się zarzutami o łamanie prawa ale bardzo uważa by nie zostać posądzoną o rasizm. Kampanię wyborczą prowadzi pod hasłem „Prawa i obowiązki dla wszystkich", które tylko sugeruje, że Romowie byli do tej pory jakoś uprzywilejowani. Burmistrz nazywa ich „nieprzystosowanymi obywatelami", twierdząc, że jej działania mają na celu jedynie obronę praw „zwykłych obywateli". Jednak zdaniem ministra Kocaba i obrońców praw człowieka Rapkova pogarsza i tak już napięte stosunki między Romami i ich sąsiadami. Według Kocaba to wystąpienia Rapkovej wraz z aktywnością neonazistów miały wpływ na niedawny exodus czeskich Romów do Kanady. Gdy kilka tysięcy czeskich Romów poprosiło o azyl polityczny, kraj ten w czerwcu wprowadził wizy dla Czechów. Rapkova nie jest pierwszym czeskim politykiem, który na poglądach antyromskich zbudował karierę polityczną. W podobny sposób cztery lata temu Jiri Cunek, burmistrz Vsetina doszedł do stanowiska wicepremiera.
Luboś Palata, Praga
