Informacje encyklopedyczne

Badania nad dialektami cygańskimi pozwoliły na ustalenie pochodzenia Cyganów i gł. etapów ich migracji do Europy ; przez Persję, Armenię i Grecję. W XIV w. Cyganie przebywali w pd.-wsch. Europie (gł. w Grecji); w Polsce i zach. Europie pojawili się w początkach XV w. W wielu państwach (gł. w krajach niem.) stali się ofiarami krwawych prześladowań, co spowodowało przyspieszenie ich dalszej migracji, utrwalało izolację społ. i kulturową.

W czasie II wojny świat. w obozach koncentracyjnych i licznych egzekucjach zginęło 400÷500 tysięcy Cyganów.

Cyganie w Polsce.

Pierwsze świadectwo o obecności Cyganów w Polsce pochodzi z 1401; wydane w XVI i XVII w. ustawy banicyjne tylko częściowo były realizowane. Od XVII w. do 1795 istniał w Polsce urząd królów cygańskich, wywodzących się z reguły z pol. szlachty, mianowanych lub zatwierdzanych przez kancelarię królewską. Miał na celu podporządkowanie Cyganów przepisom adm., ale również ich obronę przed szykanami i niesprawiedliwością. W 1791 uniwersał Komisji Obojga Narodów zapewniał Cyganom prawa obywatelskie. II RP zamieszkiwało ok. 30 tys. Cyganów (1930). Większość wędrowała z taborami, część jednak prowadziła osiadły tryb życia (gł. na pd. kraju), zajmując się rzemiosłem i pracą najemną. Obecnie w Polsce zamieszkuje 10÷15 tys. Cyganów (na wsch. i pd. w mniejszych miastach i wioskach; na zach. i w części centr. ; w większych miastach). W związku z obowiązującymi od 1964 przepisami zakazującymi poruszania się taborów po Polsce i prowadzenia koczowniczego trybu życia liczba Cyganów maleje (migracja).
Cyganie dzielą się na 4 grupy, zróżnicowane językowo i obyczajowo: Polska Roma, Kelderari, Lowari oraz Cyganie zamieszkujący Podkarpacie. Tradycyjne zajęcia: kowalstwo, kotlarstwo, handel wędrowny (gł. końmi), wróżbiarstwo; twórczość artyst. to gł. baśnie, pieśni, tańce i muzyka (poetka Papusza). Rozbicie na wiele, nieraz antagonistycznych, grup nie sprzyja integracyjnym działaniom podejmowanym przez cygańskie elity w 2 poł. XX w. w obronie własnych praw obywatelskich i etnicznych. W 1979 w Muzeum Okręgowym w Tarnowie powstał dział gromadzący zbiory, dokumentację nauk. i ikonograf. dotyczącą Cyganów, zorganizowano też jedyną w świecie stałą wystawę poświęconą Cyganom. W marcu 1992 powstało Stow. Romów w Polsce. Co roku w Gorzowie Wielkopol. odbywają się festiwale zespołów cygańskich.

J. FICOWSKI Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Warszawa 1989;
L. MRÓZ Geneza Cyganów i ich kultury, Warszawa 1992.

źródło: encyklopedia.pwn.pl

W Polsce występują głównie Romowie z czterech plemion/szczepów:

Polscy Cyganie nizinni, inaczej: Polska Roma, zbliżeni do niemieckich i rosyjskich Cyganów nizinnych. Odbywają niezbyt dalekie wędrówki, noszą polskie nazwiska, w ich języku widoczne są naleciałości z języka niemieckiego.
Polscy Cyganie wyżynni, inaczej: Cyganie karpaccy, Bergitka Roma, Nasi Cyganie - mieszkają w nowotarskiem i nowosądeckiem, zbliżeni do Cyganów ukraińskich i słowackich. Prawdopodobnie przybyli z południa w XV-XVI wieku. W ich języku widoczne są naleciałości z języków słowackiego i węgierskiego. Są jedyną grupą Romów, która się osiedliła, a także jedną z najbiedniejszych. Ze względu na osiadły tryb życia i małą znajomość romskich zwyczajów nie są poważani przez inne grupy.
Kełderasza - przybyli z terenów Rumunii i Mołdawii, gdy w latach 50. XIX wieku zniesiono w tych krajach niewolniczą zależność łączącą Romów od ich nie-romskich właścicieli. Mają największą skłonność do wędrówek, często bardzo dalekich. Wyróżniają się zamożnością i lubią podkreślać swój wysoki status. Mają rozległe kontakty towarzyskie i handlowe.
Lowari - Cyganie przybyli najprawdopodobniej z terenu Węgier.

źródło: pl.wikipedia.org